گردشگری

دانشگاه تهران، اولین و بزرگترین نهاد آموزش عالی در ایران


دانشگاه تهران در بهمن ماه سال ۱۳۱۳ با هدف ایجاد مرکزی برای آموزش عالی در ایران تاسیس شده است. یکی قدمت این دانشگاه و دیگر اعتبار علمی آن سبب شده که از این دانشگاه با تعبیر دانشگاه مادر و نماد آموزش عالی یاد شود. با کجارو همراه باشید.

دانشگاه تهران یکی از معتبرترین دانشگاه‌های ایران است. سابقه و قدمت، بهره‌مندی از اساتید باتجربه و بنام، ارزش مدرک تحصیلی در کشور و خارج از آن، پیوند و تعامل با دستگاه‌های اجرایی و موسسات و شرکت‌های صنعتی، اداری، اجرایی، در اختیار داشتن کتابخانه‌ها و آزمایشگاه‌های غنی و مجهز، تعدد رشته‌ها و دانشکده‌ها، قرار گرفتن در پایتخت و بسیاری عوامل دیگر دست به دست هم داده‌اند تا این مرکز آموزشی به معتبرترین و بهترین دانشگاه ایران و نماد آموزش عالی تبدیل شود.

تاریخچه

افتخارات عظیم و باشکوه تاریخ تمدن و فرهنگ ایران زمین، بیانگر وجود مراکز دانش، معارف، مطالعه و تحقیق در انواع علوم بوده است. مراکز برجسته علمی همچون مدرسه نصیبین و دانشگاه جندی‌شاپور در ایالت خوزستان که در سال ۵۳۰ میلادی به فرمان خسرو انوشیروان تاسیس یافت و تا زمان عباسیان دوام داشت، دلیلی بر این مدعا است. همچنین دانشمندان دوره اسلامی همچون: ابن سینا، زکریای رازی، ابوریحان بیرونی و… در ارتقای تفکر و تعالی مدارج سیر و سلوک جامعه بشری در سطح جهان شناخته‌شده هستند.

اندیشه‌ی ایجاد مرکزی برای آموزش عالی در ایران و به تعبیر دیگر دانشگاه، نخستین‌بار با تاسیس دارالفنون در سال ۱۲۳۰ شمسی به همت میرزا تقی‌خان امیرکبیر عملی شد. دارالفنون اگرچه توسعه نیافت اما تجربه‌ی خوبی برای کسانی بود که در آرزوی آشنایی ایرانیان با دانش‌های جدید و پیشرفت‌های اروپاییان در صنعت، اقتصاد، سیاست و… بودند.

با توجه به این تجربه در سال ۱۳۰۷ هجری شمسی، پس از قانون اصلاحات و فراز و نشیب‌های بسیار و تاسیس مدارس نوین در ایران توسط رضاشاه، پروفسور دکتر محمود حسابی پیشنهاد راه‌اندازی مرکز جامع علمی را با وزیر وقت فرهنگ، دکتر علی اصغر حکمت، در میان گذاشت.

در بهمن ماه سال ۱۳۱۲ شمسی، در جلسه‌ی هیات دولت مرحوم علی اصغر حکمت این پیشنهاد را مطرح کرد که بسیار مورد قبول شاه واقع شد. بودجه‌ی اولیه‌ای به وزارت معارف اختصاص داده شد تا مکان مناسبی برای تاسیس دانشگاه در نظر بگیرند و ساخت آن را آغاز کنند. علی اصغر حکمت بی‌درنگ دست به کار شد و جستجو برای مکان مناسب دانشگاه را با کمک و مشاوره‌ی آندره گدار، معمار چیره‌دست فرانسوی که در آن روزگار به عنوان مهندس در خدمت وزارت معارف بود آغاز کرد.

آن‌ها پس از جست‌وجوی بسیار در میان ابنیه، باغ‌ها و زمین‌های فراوان آن روز اطراف تهران، باغ جلالیه را برای احداث دانشگاه انتخاب کردند.

موسیو گدار به سرعت مامور تعیین حدود، نرده‌گذاری، طراحی و اجرای عملیات ساختمانی در آن شد. در همین حال پانزدهم بهمن ماه ۱۳۱۳ لوح یادبود تاسیس دانشگاه با حضور مقامات دولتی در محلی که اکنون پلکان جنوبی دانشکده پزشکی است بنا شد.

دانشگاه تهران

آغاز عملیات ساختمانی

طراحی پردیس دانشگاه را نیز همان معمار فرانسوی بر عهده گرفت. او نخست طرح خیابان‌های اطراف و داخل دانشگاه را ارائه کرد و پس از تایید در پانزدهم بهمن ۱۳۱۳، عملیات اجرایی با کاشت نهال‌های درختان سایه‌گستر و باشکوه چنار در کنار خیابان‌ها آغاز شد. اکنون آن نهال‌های نحیف عمری به درازای دانشگاه تهران دارند.

دانشگاه تهران

طرح و الگو

این دانشگاه بر اساس موسسات آموزش عالی فرانسه الگوبرداری شد و حتی طراحان ساختمان‌های دانشگاه تهران مهندسین فرانسوی بودند و دروس و برنامه‌های هنرکده (دانشکده‌ی هنرهای زیبای فعلی) دقیقا بر اساس الگوی مدرسه‌ی هنرهای زیبا (École des Beaux-Arts) یکی از معروف‌ترین مدارس هنری فرانسه طراحی شد.

پردیس و بناهای این دانشگاه توسط معماران اروپایی رولاند دوبرول، ماکسیم سیرو، مارکوف، آلکساندر موزر، آندره گدار و محسن فروغی طراحی شد.

دانشگاه تهران

تظاهرات مردمی مقابل دانشگاه تهران در دوران انقلاب

تاسیس دانشگاه تهران که با آغاز آشنایی جدی ایرانیان با مغرب زمین مقارن شده بود این دانشگاه را به بستر اصلی ارتباط با تمدن غرب و علوم جدید تبدیل کرد. از آغاز فعالیت‌های آموزشی دانشگاه تهران تاکنون، همواره افراد شایسته و شخصیت‌های برجسته و چهره‌های صاحب نامی در آن به تدریس یا تحصیل پرداخته‌اند که در این‌جا با صرف نظر از اسامی فعالان کنونی در عرصه‌های سیاست، اجتماع، علم و هنر، فقط به نام چند تن از درگذشتگان اشاره می‌کنیم.

استاد جلال‌الدین همایی، عبدالعظیم قریب، بدیع‌الزمان فروزانفر، پروفسور محمود حسابی، استاد علی‌اکبر دهخدا، دکتر محمد معین، مهندس مهدی بازرگان، شهید دکتر مصطفی چمران، دکتر یدالله سحابی، شهید دکتر محمد مفتح، استاد شهید مرتضی مطهری، دکتر عبدالحسین زرین کوب، دکتر کریم ساعی، دکتر احمد حامی و…

مرکزیت علمی و آموزشی دانشگاه تهران و گستره و اهمیت آن موجب شده تا اطراف این دانشگاه به ویژه خیابان‌های انقلاب و ۱۶ آذر و خیابان‌های منشعب از آن‌ها به بازار اصلی خرید و فروش کتاب تبدیل شود. در واقع خیابان انقلاب از مهم‌ترین بازارهای کتاب در سراسر ایران است.

دانشگاه تهران

نشان رسمی دانشگاه‌ تهران، نشانی به قدمت تاریخ ایران

نشان دانشگاه تهران که توسط دکتر محسن مقدم، استاد فقید دانشکده‌ی هنرهای زیبا طراحی شده است، برداشت از نقشی است که به صورت گچ‌بری‌شده در محوطه‌های دوران ساسانی، نقش برجسته‌ها و نقوش مُهرهای این دوره دیده شده است.

آرم دانشگاه تهران از نقش گچ‌بری‌شده‌ی مکشوفه از تیسفون گرفته شده است. هم در این مورد و هم در موارد مشابه آن در مهرهای ساسانی، نشان‌ها عموما در میان دو بال تزیینی (که می‌تواند بال عقاب باشد) قرار داده شده‌اند که کاربرد آن را در دیگر نقوش این دوره و شکل تاج‌های ساسانی مخصوصاً در اواخر این دوره شاهد هستیم.

دانشگاه تهران

دانشگاه تهران

در مورد پلاک به دست آمده از تیسفون، نقش میان بال‌ها از ترکیب حروف خط این دوره (پهلوی ساسانی) ساخته شده است. استفاده از دو کلمه‌ی دانشگاه تهران به شیوه‌ی نشان‌های دوران ساسانی (که از ترکیب حروف تشکیل می‌شود) در میان بال‌های تزیینی بر این اساس بوده است. حاشیه‌ی تزیینی که از دایره‌های ریز تشکیل شده نیز در دوران هخامنشی به عنوان یک عامل تزیینی مخصوصا در سکه‌ها به کار می‌رفته و در دوران ساسانی نیز در سکه‌ها، مهرها و گچ‌بری مورد استفاده داشته است.

سردر دانشگاه تهران، سمبل دانشگاه‌های ایران

بی‌شک ارزش بین‌المللی دانشگاه تهران، موجب شهرت جهانی سردر اصلی آن نیز شده است. این بنای تاریخی، علاوه بر این که در سطح ملی سمبل دانش، معرفت و نماد زندگی شیرین دانشجویی در زیر سقف مرکز نمادین علمی کشور (دانشگاه تهران) است، در خارج از ایران نیز معرف یک دانشگاه نامدار در سطح خاورمیانه است.

برخی بر این عقیده هستند که طرح سردر دانشگاه، الهام‌گرفته از تصویر خیالی دو پرنده‌ای است که بال‌هایشان را برای اوج گرفتن و برخاستن از زمین، باز کرده‌اند. عده‌ای دیگر آن را به عنوان کتابی که به صورت باز در مقابل دیدگان گذاشته شده باشد می‌دانند که بیانگر ارزش مطالعه و تحقیق است. اما از تاریخچه و نحوه ساخت این سردر اطلاعات و اسناد کاملی به دست نیامده است.

دانشگاه تهران

بنابر قولی در سال‌های ۴۵-۴۶ به دستور ریاست وقت دانشگاه، طرحی در میان دانشجویان و طراحان مختلف به مسابقه گذاشته شد. از میان طرح‌های رسیده طرح دانشجویی به نام کوروش فرزامی (از دانشکده‌ی هنرهای زیبا) به عنوان طرح برتر برگزیده شد.

کار اجرای طرح، ابتدا به یک شرکت پیمانکار سوئیسی واگذار شد که به دلیل نواقص مربوط به مراحل قالب‌بندی از ادامه‌ی کار توسط این شرکت ممانعت شد و یک شرکت پیمانکاری ایران به نام شرکت آرمه اجرای طرح را به عهده گرفته و به اتمام رساند.

این اثر در ۱۸ آبان ۱۳۷۸ به شماره‌ی ۲۴۴۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده ‌است.

دانشگاه تهران

جاذبه‌های دانشگاه

باغ نگارستان

عمارت باغ نگارستان یکی از کاخ‌های ییلاقی خاندان قاجار بوده است که تاریخ احداث آن به دوره‌ی سلطنت فتحعلی شاه‌ باز می‌گردد. این باغ سرسبز و عمارت باشکوه آن در سال ۱۳۲۲ بنا به دستور وی در خارج از حصار شهر تهران ساخته می‌شود. باغ نگارستان در ابتدا بسیار بزرگ‌تر از ابعاد و مساحت کنونی آن بوده است ولی به‌ مرور زمان، بخش وسیعی از اراضی آن جدا شده و در اختیار سازمان‌ها و وزارتخانه‌های دیگر مانند وزارت ارشاد و برنامه و بودجه قرار گرفته است. در این باغ ساختمان‌ها و تالارهای بسیار دیدنی و مجللی وجود داشته است که متأسفانه در گذشته نابود شده‌اند. از جمله مکان‌های بسیار جالب این باغ، حوض‌خانه‌ای با نام «دلگشا» و تالاری به نام «قلمدان» بوده است. این بناها دارای تزیینات و نقاشی‌های نفیسی بوده‌اند که پس از سقوط قاجاریه همه‌ی آن‌ها از بین رفته است. از جمله‌ی آن‌ها تصویر بزرگی از فتحعلی شاه در وسط و سی پسر او در اطرافش است که روی دیوار تالار قلمدان توسط نگارگران مشهور آن دوره نقاشی شده بود. در واقع وجه تسمیه باغ نگارستان به دلیل نگارگری‌های موجود در اتاق‌ها و تالارهای آن بوده است. باغ نگارستان همچنین شاهد رویدادهای تاریخی فراوانی بوده است. بسیاری از مراسم و دیدارهای پادشاهان قاجار و بعضا حوادث تلخ آن دوره مانند قتل بزرگ‌مرد تاریخ ایران، قائم مقام فراهانی در این عمارت رخ‌ داده است.

دانشگاه تهران

باغ نگارستان پس از سپری کردن فراز و نشیب‌های متعدد، سرانجام به دست وزارت معارف سپرده می‌شود. آن گونه که اسناد تاریخی گواهی می‌دهند نخستین بار مدرسه عالی فلاحت در آن تأسیس می‌شود؛ در دوره‌ی وزارت حکیم الملک مدرسه صنایع مستظرفه به ریاست محمد غفاری (کمال‌الملک) در عمارت جنوبی و مدرسه‌ی علمیه در عمارت شمالی آن گشایش می‌یابد. در سال ۱۳۰۷ خورشیدی تغییرات وسیعی به منظور تأسیس دارالمعلمین عالی ایران در عمارت باغ نگارستان توسط معمار روسی، مهندس مارکوف صورت می‌گیرد و پس از آماده شدن بنا، هشت نفر از استادان ایرانی به نام‌های مرحوم دکتر سحابی، فروزانفر، عباس اقبال، رضازاده شفق، احمد دهقان، بهمنیار، عبدالحسین شیبانی، سیدکاظم عصار و هشت نفر استاد فرانسوی برای تربیت دبیران و معلمان مورد نیاز مدارسی از قبیل دارالفنون در آن مستقر و مشغول به تعلیم و تربیت جوانان ایران می‌شوند. پس از توسعه بناهای باغ نگارستان، دارالمعلمین عالی نیز گسترش پیدا کرده و به دانشسرای عالی تغییر نام می‌یابد. سرانجام پس از تصویب قانون تأسیس دانشگاه تهران در مجلس شورای ملی در سال ۱۳۱۳ شمسی، دانشسرای عالی و باغ نگارستان جمعا به دانشگاه واگذار و از آن تاریخ تاکنون یک سره در خدمت اهداف آموزشی و پژوهشی دانشگاه تهران قرار می‌گیرد. بنابراین به‌حق می‌توان گفت که باغ نگارستان مهد آموزش عالی در ایران و موطن و محل تولد دانشگاه تهران بوده است. در طول هشتاد و دو سال عمر دانشگاه، هزاران استاد و دانشجوی برجسته در این باغ به تدریس و تحصیل اشتغال داشته‌اند.

هیأت رئیسه‌ی دانشگاه تهران با عنایت به گذشته‌ی پربار و فضای معنوی و مقدس این باغ که مهد و مرکز علم و ادب و فرهنگ ایران در سده‌ی معاصر بوده است تصمیم بر آن گرفت که باغ نگارستان را با بهترین کیفیت مرمت و نوسازی کرده و از آن به عنوان پایگاه تاریخی و موزه‌ی علم و فرهنگ و هنر دانشگاه تهران بهره‌برداری کند. در همین راستا در سال ۱۳۷۵ طرح مرمت و نوسازی آن با مدیریت مستقیم دانشگاه به اجرا گذاشته شد.

 خانه (موزه) مقدم

خانه مقدم و مجموعه آثار و اشیاء تاریخی، فرهنگی و هنری موجود در آن از گران‌بهاترین مجموعه‌ها و دیدنی‌ترین نقاط تهران هستند. خانه مقدم در آغاز، عمارتی بزرگ و مجلل و محل سکونت خاندان محمدتقی خان احتساب الملک از صاحب‌منصبان مشهور دربار قاجاریه بوده است. احتساب الملک دارای دو فرزند پسر به نام‌های حسن و محسن بوده و آنها را جهت تحصیل به اروپا (فرانسه و سوئیس) می‌فرستد. حسن مقدم که یکی از روشنفکران و نویسندگان نوگرای ایران بوده بر اثر عارضه بیماری سل در آنجا فوت می‌کند. از او نمایشنامه بسیار معروفی با عنوان «جعفرخان از فرنگ برگشته» به جای مانده است. برخی حسن مقدم را اولین نمایشنامه‌نویس ایران به سبک جدید می‌دانند.

محسن مقدم نیز در اروپا در رشته‌ی نقاشی، تاریخ هنر و باستان‌شناسی تحصیل می‌کند و پس از بازگشت به ایران در تأسیس دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران و گروه باستان‌شناسی مشارکت بسیار فعال و نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌نماید. محسن مقدم به همراه همسر فرانسوی‌اش که در اصل یک بلغاری‌تبار مقیم فرانسه بوده در خانه‌ی پدری خود در تهران ساکن می‌شود. او و همسرش که کارمند کتابخانه و موزه‌ی ملی ایران بوده است در کنار فعالیت‌های علمی، آثار و اشیاء فراوانی را با هدف حفظ میراث فرهنگی و تاریخی ایران گردآوری می‌کنند. آن‌ها این آثار و اشیاء ارزشمند را در جای جای اتاق‌ها و فضاهای عمارت قدیمی خاندان خود نصب می‌کنند و به نمایش می‌گذارند.

دانشگاه تهران

مرحوم دکتر محسن مقدم در سال‌های پایانی زندگانی خود به واسطه‌ی علاقه وافری که نسبت به دانشگاه تهران داشته است و با هدف بهره‌مندی اساتید، دانشجویان و سایر علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ و هنر ایران، خانه‌ی پدری و مجموعه آثار و اشیاء نفیس خود را به طور کامل بنا بر سنت حسنه‌ی وقف به دانشگاه تهران واگذار می‌کند.

دانشگاه تهران

 پس از فوت مرحوم دکتر محسن مقدم و همسر ایشان در اواخر دهه شصت، خانه و اشیاء و آثار وابسته به آن در اختیار دانشگاه تهران قرار می‌گیرد. خوشبختانه پس از چندین سال انتظار، عملیات مرمت خانه مقدم در شهریور سال ۱۳۸۱ آغاز و در اردیبهشت ۱۳۸۵ به گونه‌ای بسیار مناسب و شایسته به پایان می‌رسد. هم‌زمان با بازسازی عمارت خانه مقدم، مرمت اشیاء تاریخی آن نیز آغاز و تاکنون بخش مهمی از آنها مرمت، بازپیرایی و آماده‌ی نمایش شده است.

دانشگاه تهران

مسجد دانشگاه

کلنگ احداث مسجد دانشگاه در تاریخ یکم خرداد ۱۳۳۴ شمسی مصادف با عید سعید فطر به زمین زده شد و از معماری زیبایی برخوردار است. این مسجد از نخستین مساجد با طراحی مدرن در شهر تهران است که به وسیله عبدالعزیز فرمان‌فرماییان طراحی و در تاریخ ۲۲ مهر ۱۳۴۵ با حضور ایوب خان، رئیس‌جمهور پاکستان، افتتاح گردید. در حال حاضر اداره‌ی امور مسجد و تأمین هزینه‌های آن از طریق دانشگاه و نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری صورت می‌گیرد.

دانشگاه تهران


منبع : کجارو

Related posts

۵ پارک ملی در بریتانیا

رودکسو

جیرفت ، شهر ۵۰۰۰ ساله!

رودکسو

بر فراز برج های دبی

رودکسو

پیام بگذارید