وقتی فقط در آزادراهها عوارض پرداخت میکنیم، پس توقع میرود آزادراهها با بزرگراهها تفاوت محسوسی داشته باشند. میتوان گفت که این دو نوع راه در سیستم حملونقل تفاوتهای زیادی دارند. آزادراه عمدتا برای سفرهای بینشهری با سرعت زیاد و بدون توقف ساخته میشود. اما بزرگراهها ویژگیهایی برای تسهیل سفرهای درونشهری دارند. در این مطلب قرار است ضمن بررسی ویژگیهای این دو نوع مسیر، به چند تفاوت آزادراه و بزرگراه هم بپردازیم.
آزادراه چیست؟
نیاز به پرداخت عوارض آزادراهی خودرو باعث میشود که در اولین قدم بررسی تفاوت آزادراه و بزرگراه، به پولیبودن آزادراه اشاره کنیم. اما بهطور کلی آزادراه مسیری است که برای رانندگی با سرعت بالا و بدون توقف طراحی شده است. آزادراه معمولا چند لاین رفت و برگشت دارد و دارای دسترسی کنترلشدهای است. این یعنی چراغ راهنمایی، چهارراه یا پیادهرو ندارد. در آزادراه، یکی از ویژگیهای اصلی نبود تقاطع همسطح است. ورود و خروج فقط از طریق رمپها و تقاطعهای غیرهمسطح (Interchange) انجام میشود. پس در توضیح آزادراه به چند ویژگی شاخص میرسیم:
- مسیرهایی با دسترسی کنترلشده هستند.
- چراغ قرمز، چهارراه و… ندارند.
- دوربرگردان ندارند.
- چند لاین دارند که میتوان با سرعت بالا در آن حرکت کرد.
- برای مسافرتهای طولانی بدون وقفه و توقف طراحی شدهاند.
- برای تردد در آنها معمولا باید عوارض پرداخت شود.
میتوان گفت که آزادراهها معمولا با کاهش ترافیک و توقفها برای مسافرت بینشهری با سرعت بالا استفاده میشود.
بزرگراه چیست؟
تعریف بزرگراه را میتوان اینگونه بیان کرد که جاده یا مسیری عمومی است که بین شهرها، شهرستانها و بخشهای مختلف یک شهر کشیده میشود. به عبارت دیگر ممکن است یک مسیر یک شهر را به شهر دیگر وصل کند اما یک بزرگراه باشد (نه آزادراه). بزرگراهها میتوانند دارای یک یا چند لاین باشند و چهارراه، چراغ قرمز و پیادهرو نیز داشته باشند. به این ترتیب میتوان گفت که بزرگراهها:
- هم برای مسیرهای داخل شهری و هم مسیرهای طولانی طراحی میشوند.
- احتمالا چهارراه و… دارند.
- دسترسی به آنها محدودشده نیست و وسایل نقلیه میتوانند از طریق انواع مسیرها از آن خارج یا به آن وارد شوند.
- سرعت مجاز در بخشهای مختلف آنها تغییر میکند.
- نیازی به پرداخت عوارض ندارند.
پس طبق این تعاریف میتوان گفت که تفاوت آزادراه و بزرگراه در وهله اول به این برمیگردد که بزرگراه احتمالا ترافیک بیشتری را بهخود میبیند و نمیتواند سفری بدون توقف را فراهم کند.
تعریف آزادراه و بزرگراه بر اساس آیین نامه
هر کسی که گواهینامه دارد حداقل یکبار مجبور شده است که کتاب آییننامه راهنمایی و رانندگی را دستش بگیرد. در این کتاب برای آزادراه و بزرگراه تعریفی فنی ارائه شده که فرق آزادراه و بزرگراه را به شکلی دیگر روشن میکند:
- تعریف آییننامهای آزادراه: به راهی گفته میشود که حداقل دارای ۲ خط اتومبیلرو و یک شانه حداقل به عرض ۳ متر برای هر طرف رفت و برگشت باشد. دو طرف آن نیز محصور و در تمام طول آزادراه از هم کامل مجزا باشد. ارتباط آنها با هم نیز تنها بهوسیله راههای فرعی که از زیر یا بالای آزادراه عبور کند تامین شود و هیچ راه دیگری آن را قطع نکند.
- تعریف آییننامهای بزرگراه: راهی است که حداقل دارای دو خط عبور در هر طرف بوده و ترافیک دو طرف آن بهوسیله موانع فیزیکی از هم جدا شده باشد. بزرگراه بهطور معمول دارای تقاطعهای غیرهمسطح است ولی میتواند تعداد معدودی تقاطع همسطح کنترلشده نیز داشته باشد.
۳ تفاوت آزادراه و بزرگراه
تعاریف بالا تا حدود زیادی تفاوت بزرگراه و آزادراه را مشخص کردند. اما اگر بخواهیم این تفاوتها را کنار هم بررسی کنیم، به ۳ تفاوت اصلی میرسیم که همه این تعاریف هم به آن اشاره کردند:
۱) دسترسی کنترلشده و کنترلنشده
تفاوت آشکار این دو نوع مسیر در نوع دسترسی آنها است. آزادراه دسترسی کنترلشده دارد یعنی ماشینها فقط از رمپهای ورودی و خروجی میتوانند استفاده کنند. زیرا که آزادراه چراغ قرمز و تقاطع یا مسیرهایی مانند کوچه و خیابان که به آن برسد، ندارد. اما بزرگراه دسترسی آزادتری دارد و از طریق تقاطعها و… میتوان به آن وارد یا از آن خارج شد.
۲) سرعت و کارایی
طراحی آزادراه به گونهای است که میتوان در آن با سرعت بالاتری نسبت به بزرگراه رانندگی کرد. در آزادراهها حداکثر سرعت ۱۲۵ و برای بزرگراه ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت است. دلیل این تفاوت آزادراه و بزرگراه تقریبا مشخص است. چون که بزرگراه موانع زیادی دارد که نیاز میشود سرعت شما کمتر باشد. اما آزادراه این موانع را طبیعتا ندارد.
۳) پرداخت عوارض
آزادراهها هزینههای جاری زیادی دارند. به همین دلیل از ماشینهای عبوری در بیشتر موارد عوارض دریافت میشود. این پولها برای نگهداری و تعمیر آسفالت، تجهیزات ثبت الکترونیکی عوارض، تونلها، پلها و… استفاده میشود. اما برای عبور و مرور در بزرگراهها نیازی به پرداخت عوارض نیست.
با این حال در ایران، سالانه مبلغی تحت عنوان عوارض سالیانه برای هر پلاک ثبت میشود که مبلغ آن به حساب شهرداری آن شهر میرود. به این ترتیب عملا هیچکدام رایگان نیستند ولی عوارض آزادراهی باید در مدت مشخصی پرداخت شود و مبلغش هم بیشتر است.
روشهای پرداخت عوارض آزادراهی و عوارض سالیانه
از آنجا که بیشتر آزادراهها، عوارض را به شکل الکترونیکی ثبت میکنند، شما میتوانید آن را آنلاین پرداخت کنید. پلتفرم آنیرو و سامانه پرداخت الکترونیکی عوارض بانک مسکن از روشهای رسمی پرداخت عوارض هستند. امکان پرداخت آنلاین آن از طریق پلتفرمهای واسطه که خدمات استعلام خودرویی ارائه میدهند نیز وجود دارد.
همچنین برای عوارض سالیانه باید به سامانههای شهرداری همان شهر مراجعه کنید. برای پایتخت، سامانههای تهران من و شهرزاد برای این کار در دسترس هستند.
نتیجهگیری نهایی
تفاوت آزادراه و بزرگراه در ۳ چیز بسیار واضح است: یکی دسترسیهای آنها است که در آزادراه عملا ورود و خروج محدودتر است اما بزرگراه به خاطر داشتن تقاطع و… این محدودیت را ندارد. دوم امکان رانندگی با سرعت بیشتر و بدون توقف در آزادراه است. تفاوت سومشان هم این است که هزینهای که بابت تردد در آزادراه به عنوان عوارض باید پرداخت کنید بیشتر از عوارض سالیانه تردد در بزرگراهها و خیابانهای شهر است.